آشنایی با قسمت های مختلف مغز و وظایف آنها به زبان ساده

آشنایی با قسمت های مختلف مغز و وظایف آنها به زبان ساده

آشنایی با قسمت های مختلف مغز و وظایف آنها به زبان ساده

در این مقاله ار وب سایت ذهن برتر به معرفی قسمت های مختلف مغز می پردازیم و با بخش های مهم آن را آشنا می شویم.

 

کار مغز چیست؟

مغز فرمانده بدن است و تمام فعالیت‌های بدن را حتی وقتی که تو خوابی کنترل می‌کند. این کار برای مغز که شبیه یک اسفنج بزرگ، خاکستری و پر از چین‌وچروک است، زیاد هم سخت نیست.

 

وزن مغز چند گرم است؟

مغزِ انسان بین مهره‌دارانی با جثه مشابه، بزرگترین اندازه را دارد. ساختار مغزِ زنده بسیار نرم و ژله مانند و وزن مغز بالغ به طور متوسط ​​حدود 1/2 تا 1/4 کیلوگرم، یعنی تقریباً 2٪ از کل وزن بدن است.

 

قسمت های مختلف:

مغز از بخش‌های مختلفی ساخته شده:

مغز

5 تا از این بخش‌ها بازیکنان کلیدی تیم مغز هستند:

  1. مُخ
  2. مُخچه
  3. ساقه مغز
  4. غده هیپوفیز (بگو: هی+پُ+فیز)
  5. هیپوتالاموس (بگو: هی+پُ+تا+لا+موس)

قسمت های مختلف مغز

 

بزرگ‌ترین بخش: مُخ

بزرگ‌ترین بخش مغز اسمش مُخ است که 85 درصد وزن مغز را تشکیل می‌دهد. کار مخ فکر کردن و کنترل حرکت عضلات ارادی بدن تو است. می‌پرسی عضلات ارادی یعنی چه؟

خوب، ارادی یعنی اگر دلت بخواهد آن عضلات را حرکت می‌دهی و اگر نخواهی، آن‌ها هم حرکت نخواهند کرد.

مثلاً تو خودت تصمیم می‌گیری راه بروی، فوتبال بازی کنی و یا چیزی را از روی زمین برداری. پس حرکت ماهیچه‌های پا و دست ارادی است.

وقتی که شدیداً مشغول تفکر هستی، در واقع داری از مُخت استفاده می‌کنی. تو به مخ احتیاج داری تا بتوانی مسئله‌های ریاضی را حل کنی، بازی کامپیوتری‌ات را انجام دهی و یا نقاشی بکشی. خاطرات تو هم در مُخ نگه‌داری می‌شوند.

 

خاطرات دو دسته هستند:

خاطـرات کوتاه‌مدت (مثلاً این که دیشب شام چه خورده‌ای؟) و خاطرات بلندمدت (مثل به یاد آوردن اسم دوست دوران مهد کودکت در 3 سال پیش).

یکی دیگر از کارهای مخ، استدلال کردن است. مثلاً وقتی که مادرت به تو می‌گوید که باید اول تکالیفت را انجام دهی تا اجازه تلویزیون تماشا کردن داشته باشی، تو با مُخت استدلال می‌کنی که بهتر است هرچه زودتر به سراغ تکالیف مدرسه‌ات بروی تا بعد بتوانی کارتون مورد علاقه‌ات را ببینی.

 

دو قسمت مخ:

مخ دو نیمه دارد که هر کدام در یک طرف سر قرار دارند.

بعضی از دانشمندان عقیده دارند که نیمه‌ راست به انسان کمک می‌کند که در مورد چیزهای مطلق مثل موسیقی، رنگ‌ها و شکل‌ها فکر کند. نیمه‌ چپ هم گفته می‌شود که بیشتر کارهای تحلیلی را انجام می‌دهد، مثلاً در حل کردن مسئله‌های ریاضی و منطقی و صحبت کردن به انسان کمک می‌کند.

آشنایی با قسمت های مختلف مغز

 

حفظ تعادل بدن با مخچه

عضو مهم بعدی در تیم مغز، ‌اسمش مُخچه است.

مخچه در پشت مغز قرار دارد، درست زیر مُخ. مخچه خیلی‌خیلی از مخ کوچک‌تر بوده و اندازه‌اش تقریباً 8/1 مخ است.

مخچه

اما با همه‌ کوچکی‌اش بخش خیلی مهمی از مغز است که تعادل، حرکت و هماهنگی اعضای مختلف بدن را کنترل می‌کند. به کمک مخچه است که تو می‌توانی بایستی، تعادلت را حفظ کنی و در جهت‌های مختلف حرکت کنی.

یک موج‌سوار را در ذهنت مجسم کن که دارد با تخته‌ مخصوصش روی موج‌ها حرکت می‌کند. این موج‌سوار برای حفظ تعادلش به چه چیزی احتیاج دارد؟ بهترین تخته موج‌سواری؟ سبک‌ترین لباس شنا؟ نه، او بیشتر از هرچیزی به مخچه‌اش نیاز دارد!

 

نفس کشیدن با فرمان ساقه مغز

آشنایی با قسمت های مختلف مغز

از دیگر قسمت های مختلف مغز که کوچک اما بسیار قدرتمند و توانا است، ساقه مغز می‌باشد که در زیر مخ و روبه‌روی مخچه قرار دارد. ساقه، نخاع را که نخاع از پشت گردن تا پایین کمر امتداد دارد به مغز وصل می‌کند.

قسمت های مختلف مغز

ساقه مغز مسئول تمام اتفاقات مهمی است که برای ادامه حیات در بدن تو می‌افتد، مانند نفس کشیدن، هضم غذا و گردش خون.

یکی از کارهای ساقه مغز، کنترل عضلات غیرارادی بدن تو است.

عضلات غیر ارادی آن‌هایی هستند که کارشان را خودبه‌خود انجام می‌دهند، حتی بدون این که تو در مورد آن‌ها فکر کنی. تو روی عضلات غیر ارادی بدنت کنترلی نداری و نمی‌توانی حرکت آن‌ها را متوقف کنی.

قلب و معده هر دو دارای ماهیچه‌های غیرارادی هستند و این ساقه مغز است که به ماهیچه‌ قلب می‌گوید وقتی که تو داری دوچرخه‌سواری می‌کنی، با سرعت بیشتری خون را در بدنت پمپاژ کند. همچنین ساقه مغز است که به ماهیچه‌ معده فرمان می‌دهد عمل گوارش و هضم غذا را انجام دهد.

کار دیگری که ساقه مغز انجام می‌دهد این است که میلیون‌ها پیام ردوبدل شده بین مغز و بقیه اعضای بدن را دسته‌بندی و کنترل می‌کند. شاید بتوانیم بگوییم که ساقه،‌ در واقع منشی مغز است!

ساقه مغز

ساقه مغز نقش مهمی در تنظیم عملکرد قلب و تنفس دارد و به کنترل ضربان قلب و تعداد تنفس کمک می‌کند. همچنین از طریق اعصاب جمجمه تامین‌کننده اصلی عصب حرکتی و حسی صورت و گردن است.

 

غده هیپوفیز، کنترل‌کننده رشد بدن

غده هیپوفیز خیلی‌خیلی کوچک است، تنها اندازه یک نخود کوچک! وظیفه‌اش هم تولید و آزاد کردن هورمون‌ها در بدن است. تو رشد می‌کنی، نشانه‌اش هم این است که لباس‌های سال قبل برایت کوچک و تنگ شده‌اند. اما دلیلش چیست؟

این در واقع شاهکار غده هیپوفیز است که با آزاد کردن هورمون‌های مخصوصی باعث رشد تو می‌شود.

غده هیپوفیز که یکی دیگر از قسمت های مختلف مغز می باشد، در دوران بلوغ نیز نقش خیلی مهمی ایفا می‌کند. دوران بلوغ زمانی است که دخترها و پسرها دچار بزرگ‌ترین تغییرات جسمی و روحی شده و آرام آرام به زن‌ها و مردها تبدیل می‌شوند.

تمام این اتفاقات را غده هیپوفیز به همراه هورمون‌هایش فرماندهی می‌کند. این غده کوچک نقش مهمی هم در ساختن هورمون‌های دیگر دارد، مانند آن هورمونی که مقدار قند و آب موجود در خون را کنترل می‌کند. همچنین به سوخت‌وساز بدن هم کمک می‌کند. سوخت‌وساز یعنی هرچیزی که در بدن اتفاق می‌افتد تا باعث شود که تو زنده بمانی، رشد کنی و انرژی بدنت تامین شود. نفس کشیدن، گوارش غذا و گردش خون بخشی از سوخت‌وساز بدن هستند.

غده هیپوفیز

غده هیپوفیز که به آن غده زیر مغزی (Pituitary Gland) نیز گفته می‌شود، غده کوچکی به اندازه نخود است که در پایه مغز انسان قرار دارد. از غده هیپوفیز به عنوان ‌غده اصلی‌ بدن انسان یاد می‌شود، زیرا هورمون‌های مختلفی را در بدن آزاد می‌کند که در سیستم گردش خون به حرکت در می‌آیند و به حفظ هموستاز داخلی بدن کمک می‌کنند.

 

هیپوتالاموس، کنترل کننده‌ دمای بدن

هیپوتالاموس، کنترل کننده‌ دمای بدن

از دیگر قسمت های مختلف مغز، هیپوتالاموس است و در مغز مثل یک تنظیم کننده دما عمل می‌کند که می‌داند دمای بدن تو چقدر باید باشد. (حدود 37 درجه سانتی‌گراد)

 

هیپوتالاموس

اگر بدن تو بیش از حد داغ شود، هیپوتالاموس فرمان عرق کردن می‌دهد.

اگر بدنت بیش از حد سرد شود، هیپوتالاموس اعلام لرزیدن خواهد کرد.

هر دوی این اتفاق‌ها عرق کردن و لرزیدن در واقع تلاش بدن برای برگرداندن دمای خود به حالت عادی است.

 

تو تعدادی عصب هم داری!

عصب

فهمیدیم که مغز فرمانده بدن است، اما او نمی‌تواند کارش را به تنهایی انجام دهد. (یک فرمانده تنها به هیچ دردی نمی‌خورد!)

 

مغز به تعداد خیلی زیادی عصب و یک چیز دیگر به اسم نخاع احتیاج دارد.

 

عصب های مغز

نخاع یک رشته بلند از اعصاب است که داخل ستون فقرات (همان مهره‌هایی که از آن محافظت می‌کنند) قرار دارد. نخاع و اعصاب در مجموع سیستم عصبی بدن را تشکیل می‌دهند که میلیون‌ها پیغام‌ را در طول روز بین مغز و بقیه اعضای بدن ردوبدل می‌کند.

اگر یک گیاه کاکتوس پر از خار از بالای قفسه اتاق سقوط کند و تو ببینی که درست در بالای سر خواهر یا برادرت است، مغز و سیستم عصبی تو با همکاری همدیگر پیغامی به بقیه اعضای بدنت می‌فرستند که واکنش نشان دهد. برای همین هم تو بالا و پایین می‌پری و با فریاد به خواهر یا برادرت می‌گویی که سرش را کنار بکشد.

اگر هم خیلی فداکار باشی، ممکن است خودت را سپر بلای او بکنی و در یک عکس‌العمل سریع، کاکتوس را با دستت بگیری! اما شاید برایت تعجب‌انگیز باشد که بدانی این عصب‌ها آن‌قدر ریزند که بدون میکروسکوپ دیده نمی‌شوند.

 

سیستم عصب

سیستم عصبی از میلیون‌ها و میلیون‌ها نورون (بگو: نُ+رُن) تشکیل شده است.

سیستم عصبی

نورون‌ها سلول‌های خیلی‌خیلی ریز میکروسکوپی هستند. هر نورون شاخه‌های خیلی ریزی دارد که به کمک آن با نورون‌های دیگر ارتباط برقرار می‌کند. وقتی که تو به دنیا آمدی مغزت با تمام نورون‌هایش متولد شد، اما خیلی از آن‌ها هنوز به هم وصل نشده بودند.

وقتی که شروع به یاد گرفتن چیزها کردی، پیغام‌های عصبی بارها و بارها از یک نورون به نورون دیگر منتقل شدند. کم‌کم مغزت شروع کرد به ساختن یک‌سری اتصالات (همان مسیر) بین نورون‌ها، به این ترتیب اطلاعات می‌توانستند آسان‌تر و سریع‌تر بین نورون‌ها منتقل شوند.

برای همین هم تو آرام‌آرام یاد گرفتی که کارها را بهتر و سریع‌تر انجام دهی. الان که به این سن رسیده‌ای، بین نورو‌ن‌های مغزت یک عالمه مسیر اتصالی وجود دارد.

حالا برگرد به گذشته، به اولین باری که بدون کمک دوچرخه‌سواری کردی. آن موقع مغز تو مجبور بود هم‌زمان به چند چیز فکر کند: رکاب زدن، حفظ تعادل و زمین نخوردن، کنترل فرمان دوچرخه، نگاه کردن به جاده و مسیر و احتمالاً ترمز گرفتن.

اولش خیلی سخت بود، نه؟ اما سرانجام بعد از تمرین‌های بیشتر، نورون‌های مغز یک عالمه پیغام با هم ردوبدل کردند تا این‌که یک اتصال دائمی بین آن‌ها برقرار شد.

حالا دیگر تو می‌توانی بدون این که زیاد نیاز به فکر کردن داشته باشی، دوچرخه‌ات را برانی و از سواری با دوچرخه لذت ببری. دلیلش این است که نورون‌ها بالاخره موفق شدند اتصال “دوچرخه‌سواری”را با یکدیگر برقرار کنند.

 

جایی برای احساسات

اگر بشنوی که مغز علاوه بر تمام کارهایی که گفتیم احساسات تو را هم کنترل می‌کند، تعجب می‌کنی؟

اگر تو همان اسباب‌بازیی که آرزویش را داشتی برای تولدت هدیه بگیری، خیلی خوشحال می‌شوی مگر نه؟

یا اگر خدای نکرده مادرت مریض شود، تو غمگین می‌شوی. اگر هم برادر کوچک‌ترت اتاقت را به هم بریزد عصبانی خواهی شد. تمام این احساسات از کجا می‌آیند؟ جواب مشخص است: مغز.

مغز انسان در هر طرف خود گروهی از سلول‌های مخصوص را هم دارد که اسمشان” آمیگدال” است.

دانشمندان عقیده دارند که این سلول‌ها مسئول احساسات ما هستند. خیلی طبیعی است که ما همه‌جور احساساتی داشته باشیم،‌ خوب و بد. بعضی وقت‌ها ممکن است کمی احساس ناراحتی کنی، بترسی و یا خوشحال باشی.

 

با مغزت مهربان باش

خوب، فکر می‌کنی چه‌کاری برای کمک به مغزت می‌توانی انجام دهی؟

برای ما در بخش نظرات بنویسید.

اگر به این مبحث علاقمند هستید به شما پیشنهاد می‌کنیم حتما به مقاله ویژه محصلان کارگاه حافظه برتر “Atlas of Neuroanatomy and Neurophysiology” سری بزنید و  بخش‌های مختلف مغز را مشاهده کنید.

 

اشتراک گذاری
4.6 11 رای
رأی دهی به مقاله
guest
32 نظرات
تازه‌ترین
قدیمی ترین بیشترین واکنش نشان داده شده(آرا)
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه نظرات
فروشگاه
مقالات
خانه
دوره ها
جستجو
 
0
    0
    سفارشات شما
    سبد خرید شما خالی استبازگشت به فروشگاه